En Ar

آثار تاریخی ایلام

آتشکده سیاهگل ایوان

 بنای آتشکده مربوط به دوره ساسانیان است که در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی روستای سرتنگ و در مسیر رودخانه خروشان کنگیر ایوان قرار دارد. این بنا یکی از سالم ترین آتشکده های دوران قبل از اسلام در استان می باشد. این بنا روی چهار پایه ساخته شده  و دارای گنبدی یک جداره می باشد.

آرامگاه بابا سیف الدین

آرامگاه بابا سیف الدین در شمال شرقی دره شهر ، در دامنه تپه ای موسوم به ” چهار طاق ” قرار دارد . در داخل مقبره ، دو قبر است که روی آن ها سنگ نبشته ای وجود ندارد .مصالح به کار رفته در مقبره از سنگ ، گچ و آجر است وروی بقعه رانیز با گچ سفید کاری کرده اند . در اطراف این آرامگاه درختان چند صد ساله تاریخی وجود دارد .

زیارتگاه امامزاده علی صالح

بقعه امام زاده صالح (ع) فرزند عبید الله الاعرج فرزند حسین فرزند امام چهارم  حضرت سجاد است . امام زاده علی صالح از معاصرین حضرت امام موسی کاظم (ع) بوده است که همزمان با طغیان خلفای عباسی به ایران هجرت نموده ودر زمان امام رضا (ع) در محل صالح آباد به شهادت رسیده است .در زمان هلاکو خان مغول ساختمانی کوچک بر روی مقبره آن احداث گردیده بود ولی این ساختمان در زمان قاجار به دستور والی ابوقداره تجدید بنا شده وپس از پیروزی انقلاب اسلامی به طور کلی تجدید بنا گردیده است .

آتشکده موشکان

آتشکده موشکان در فاصله ۳ کیلومتری شهر سرابله قرار دارد که مربوط به دوران ساسانیان است. این آتشکده از ملات ساروج و سنگ ساخته شده است که در طول زمان بر اثر حوادث مختلف تخریب گردیده است که در سال ۱۳۸۲ زیرزمین آتشکده مذکور توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان با طاق های قوسی شکل بازسازی گردیده است.

چهار طاقی 

این اثر در شهرستان دره شهر بر روی تپه بنای یک آتشکده به صورت چهار طاقی باقی مانده است. این بنا را در محل طاق می گویند. این بنا تماماً با قلوه سنگ و گچ ساخته شده است و مربوط بهدوران ساسانی است.

قلعه سام

محوطه باستانی قلعه سام در شهرستان شیروان چرداول، در نزدیکی روستا چم بور از توابع بخش هلیلان واقع شده است. این مجموعه از سه بخش مرتبط به هم در عین حال با فاصله و مستقل شکل گرفته است. این مجموعه از نظر دوره ای در یک دوره از تاریخ که احتمالاً حد فاصل اوخر دوره پارت ها و اوایل دوره ساسانی می باشد، ایجاد شده است.
معماری این قلعه جنبه نظامی و دفاعی داشته است،زیرا قلعه در صعب العبور ترین بلندی های کوه بنا شده است چون طرح و نقشه ای از پیش نداشته،طراح یا معمار برجها،اتاقها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث کرده است.

بطور کلی معماری قلعه به سبک معماری دوره ساسانیان  ساخته شده است.مصالح ساختمانی ای که برای ساخت آن مورد استفاده قرار گرفته است عبارتند از: سنگ، گچ، ساروج، ملات، گچ و در بعضی جاها نیز گل بکار رفته است.

پشت قلعه آبدانان

در ۵ کیلومتری جنوب شهرستان آبدانان و در میان روستا پشت قلعه، بر بلندی تپه ای منفرد که رودخانه جاری آبدانان از پای آن می گذرد، آثار بنای قلعه ای به چشم می خورد. مصالح به کار رفته در قلعه قلوه سنگ، گچ و ساروج می باشد.

قلعه مذکور دارای بخشهای متعددی از جمله باروی قلعه، برجکهای دیده بانی و نگهبانی، ورودی قلعه اماکن مسکونی و شاهنشین، تونل و پلکان متعلقه بوده است. با عنایت به شیوه معماری،ساختار، نحوه استفاده از مصالح، اجرای طاقها، مطالعه و بررسی سفالهای سطحی منطقه و مقایسه بادگیر اماکن تاریخی حفاری شده، این اثر فرهنگی-تاریخی مربوط به دوران ساسانیان است.

بنای قلعه روستا پشت قلعه تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان است که در سال ۱۳۸۰ به جهت اهمیت آن و انجام مطالعات باستان شناسی و حفاظت و مرمت آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

قلعه اسماعیل خان

قلعه و استحکامات معروف به اسماعیل خان بر فراز ارتفاعات انبار آب و مشرف به شهر ایلام ساخته شده است.محدوده ای که اثر بر روی آن ایجاد گردیده کاملاًکوهستانی است و از سه جهت صخرهای و صعب العبور است و فقط جبهه ی جنوب شرقی است که مسیر ارتباطی قلعه بوده است.مصالح بکار رفته در کل بنا سنگ  های کوهستانی با استفاده از ملات گچ می باشد. سنگ ها تقریباً  با تراش اندک جور شده و در ردیف های منظم اما بررسی شواهد سطح محوطه بنا قدمت بیشتری را نشان می دهد.

قلعه چکر بولی چوار

این قلعه باستانی در روستای چکر واقع در کوهستان بولی از توابع بخش چوار شهرستان ایلام واقع شده است.این قلعه در نزدیکی مرز با کشور عراق ایجاد شده است و سبک معماری و مصالح آن با قلعه یزگرد در استان کرمانشاه قابل مقایسه است. تعداد ۱۱ اتاق در قسمت جنوبی قلعه  ایجاد شده است که بر حیاط مرکزی تسلط دارند. اتاقها دارای طاق قوس هستند. مصالح بکار رفته در این قلعه  سنگ و گچ می باشد و در داخل اتاقها نیز با گچ اندود شده است. سفالهای نخودی و قرمز رنگ با شاموت شن بصورت متراکم در محوطه پیرامونی قلعه دیده می شود که متعلق به دوره تاریخی است.

قلعه تاریخی چوار(قلا)

این قلعه در ۱۲ کیلومتری غرب شهر چوار و ۲ کیلومتری شهر ایلام بر سر راه چوار به نواحی مرزی با کشور عراق واقع شده است. این قلعه یکی از بزرگترین قلاع منطقه است که بر فراز تپه ای در مسیر چوار-مورت تجریان به سمت دهستان چکر بولی و ناحیه مرزی با کشور عراق ایجاد شده است. مواد اصلی بکار  رفته در بر پایی آثار بنای قلعه،قلوه سنگ ها و لاشه سنگ های محلی  و ملات گچ می باشد. این بنا جزء قلاع نظامی-مسکونی می باشد. آثار فرهنگی سطح تپه وسعت و گستردگی بقایایی معماری و نوع مصالح بکار رفته نشان می دهد که احتمالاً این بنا متعلق به اواخر دورن تاریخی و اوایل دوره اسلامی است.

قلعه والی ایلام

 یکی از بناهای مهم دوره قاجاریه در شهر ایلام قلعه والی است که توسط غلامرضا خان والی در سال ۱۳۲۶ قمری بر روی تپه ای به نام چغا میرگ ساخته شده است. این بنا دارای قسمتهای متعدد چون حرم سرا، قسمت شاهنشین، اتاق آیینه و زندان در زیر زمین می باشد. مساحت کل قلعه۴۶۸۷ متر مربع و زیر بنای قلعه ۱۴۶۴ متر مربع است. قلعه دارای سه در ورودی در قسمت شرق-غرب و جنوب است که در اصلی در قسمت جنوبی است و دیگر درها خصوصی بوده است. مصالح بکار رفته در معماری قلعه شامل سنگ، آجر، گچ، کاشی و چوب می باشد

قلعه پور اشرف

 

در ۶ کیلومتری ضلع جنوب شرقی شهرستان دره شهر در روستای شیخ مکان قرار گرفته است. مطابق سنگ نوشته نصب شده بر روی دیوار ورودی قلعه، در سال ۱۳۳۵ ه.ق بدستور میر صید محمد خان پور اشرف در این منطقه از دره شهر ساخته شده است. بیشترین مصالح بکار رفته در اسکلت بنا، قلوه سنگ و در مواردی از آجر جهت ترئین از جمله سر در ورودی ها و برجستگی ها روی دیوار استفاده شده است. این قلعه کاربرد نظامی-مسکونی داشته  و متعلق به دوران قاجار می باشد و در نوع خود بی نظیر می باشد.

کتیبه و نقش برجسته گل گل ملکشاهی

 نقش برجسته و کتیبه ی گل گل یادگاری از حمله و تصرف این منطقه توسط سلسله ی آشوری در هزاره های قبل از میلاد است که در ضلع شمالی روستای گل گلبخش ملکشاهی و بر نمای شرقی صخره  و به ارتفاع حدود ۳۳ متر از زمین قرار دارد . شکل عمومی کتیبه یک مستطیل به ارتفاع ۱۳۵ سانتی متر و عرض ۹۰ سانتی متر است که در وسط آن نقش نیم رخ و تمام قد پادشاه آشوری بصورت برجسته قرار دارد که کلاهی مخروطی و ردایی بلند تا روی پاها بر تن داشته و شمشیری حمایل نماد قدرتی به دست دارد که به علت تخریب شکل آن به درستی معلوم نیست . نزدیک پیشانی نیز تصویری تخریب شده قرار دارد که به همراه نماد دیگری در پشت سر پادشاه هلال ماه (؟) احتمالاً نمادهای خدایان و الهه های آسمانی باشند که به حمایت از پادشاه آشوری برخاسته و به او کمک نموده اند تا در جنگ پیروز شود. متن کتیبه ابتدا به عمق متوسط ۵/۲ سانتی متر تراش خورده و طی آن نقش برجسته ی پادشاه را فراهم ساخته اند و سپس به نقر خطوط میخی آشوری در سطرهای افقی بر تمام سطح کتیبه و نقش برجسته پرداخته اند و هر سطر را با خطی کنده و افقی از سطر بعدی مجزا نموده اند . اینکه این کتیبه مربوط به کدام پادشاه آشوری است به درستی معلوم نیست و عده ای آن را متعلق به آشور بانی پال که سرزمین ایلام قدیم را متصرف و در نهایت موجب انقراض آنها گردید دانسته و عده ای آن را مربوط به سارگن دوم پادشاه آشوری می دانند که وی نیز نواحی شمال غرب و قسمتهایی از غرب ایران تا دریاچه ارومیه را به تصرف درآورد. آنچه از متن سنگ نوشته مستفاد می گردد این است که آشوریها همواره چشم طمع به نواحی شرقی حکومت خود یعنی سرزمین ایلامیها داشته و هر زمان که زمینه فراهم می شد حمله را آغاز می نمودند و این روند به صورت فرهنگ ستیزه گری به فرزندان شاهان منتقل می شد و چهره ی پادشاه آشوری که رو به سرزمین ایلام حکاکی و نقر شده خوی جنگجویی و طمع همیشگی آنان به این دیار را به نمایش می گذارد .

متن کتیبه آشوری گل گل

” به آشور و خدایان ( بزرگ ) که به طرفداری شاه محبوب آنها ایستاده و چیره شده ( بر زمینهای  دشمنانش ( …) شاه جهان (…) پسر (…) آشور پدر خدایان مرا نامزد کرد برای پادشاهی در رحم مادرم (…) انلیل مرا برای تسلط بر روی زمین و مردم فرا خواند . سین و شماش با هم شگونهای مساعدی در مورد بنیاد فرمانروایی من فراهم ساختند . نبو و مردوک مرا بصیرت وسیع و فهم عمیق بخشانیدند . خدایان بزرگ از راه لطف در محفل خود مرا بر روی تخت شاهی پدرم گذاشتند . آنها تسلط بر روی زمین را به من واگذار کردند . شهر (…) آنها بیرون رفتند (…) روی او ستایش کارهایی که من انجام داده ام . من نوشتم بر روی آن من به جای نهادم این سنگ نوشته را  برای ترغیب شاهان و پسران من در آینده باشد که امیری در میان شاهان پسران من که او را آشور و خدایان بزرگ برای تسلط بر روی زمین و مردم نامزد کند . این ستون و تحسین خدایان بزرگ را ببیند و باشد که به تدفین آن بپردازد و قربانیها بکند اما آنکه آن مجسمه را از جای آن بردارد آشور و خدایان بزرگ و آن عده که روی این ستون نام برده شدند با نظر خشم به او نگاه کند .باشد که به طرفداری او در یک برخورد سلاحها در میدان جنگ برخیزند و باشد که آنها او را راهنمایی نکنند . (…) با شد که آنها هم حکم شاهی او را براندازند و باشد که آنها نامش و تخمه اش را در زمین ضایع کنند” .

سنگ نوشته تخت خاتون ( تخت خان)

تخت خاتون یا تخت خان منطقه ای خوش آب و هوا در مسیر ایلام به مهران و در منطقه ی عمومی صالح آباد است. این مکان علاوه بر داشتن چشمه ی آب سرد و زلال به علت قرار داشتن در دامنه ی غربی کوه نخجیر از نظر دسترسی به شکار انواع حیوانات وحشی و هِیزم درختان بلوط از شرایط و مزیتهای بسیار مطلوبی برای استراحت و تفریحگاه والیان ایلام برخوردار بوده است. تداوم استقرار خان والی و همراهانش هر سال به مدت طولانی در این مکان  تخت خاتون (که به احتمال زیاد به لحاظ تعلق خاطر زیاد خان به یکی از همسرانش آنجا را ” تخت خاتون ” نامید)  و بعدها به تخت خان تبدیل شد , باعث گردید که غلامرضاخان والی از فرصت استفاده کرده و دستور به نگارش کتیبه ی بزرگ و به یاد ماندنی خود در این  مکان بنماید . ارزش واهمیت این سنگ نوشته علاوه برزیبایی خط و متن آن دارای اطلاعات فراوانی است که از گذشته ی والی و کارهای عمرانی وی دست می دهد , چیزی که در سایر کتیبه ها تنها اشاره ای گذرا به آنها شده است .
متن کتیبه بر روی قطعه سنگی بسیار بزرگ , حجیم و مکعبی شکل و بر نمای غربی آن در ارتفاع ۵/۲ متری قرار دارد . نمای عمومی سنگ نوشته یک متوازی الاضلاع در ابعاد ۱۴۵ × ۱۹۰ سانتی متر بوده که ابتدا آن را حدود دو سانتی متر به لحاظ فراهم نمودن یک سطح صاف و یکنواخت تراش داده و آن گاه با تراش دادن مجدد حروف و کلمات را برجسته نموده اند . خط کتیبه از نوع نستعلیق و با گرایش به سوی نستعلیق شکسته می باشد که از نظر نگارش و حکاکی یکی از زیباترین کتیبه ها در نوع خود به شمار می رود.

شهر تاریخی سیروان

 

در حوزه شمالی استان ایلام و شمال شرقی شهر ایلام و در دامنه های اطراف و لایه های زیرین سرابکلان واقع در شهرستان شیروان چرداول به صورت نیمه مدفون بقایای آثار معماری ارزشمند قرار دارد. این شهر از جمله مراکز زیست محیطی باستانی است که در دره های میانکوهی زاگرس واقع است. این شهر مربوط به دوران ساسانی بوده که تا قرون اولیه اسلامی(پنجم) از مراکز تمدن محسوب می شده است. مصالح بکار رفته در معماری این شهر سنگ و ملات، ساروج و گچ می باشد. این شهر در دوران شکوه و عظمت خود مرکز ایالت ماسبذان از شهرهای مهم و آباد دوره ساسانی بوده است همچنین وجود پلها و راهها و محوطه ها و قلاع و سکونتگاههای باستانی در این محوطه گویای اهمیت این شهر است.

 آثار جولیان

در شمال روستای چم کبود در آبدانان در پا دامنه ارتفاعات کبیر کوه مشرف به دشت آثار شهر تاریخی که حدود ۱۰ هکتار وسعت دارا بوده وجود دارد که به نام شهر تاریخی جولیان خوانده می شود.این شهر تاریخی مربوط به دوران ساسانی-اسلامی بوده که از مصالح سنگ و گچ در ساخت آن استفاده شده است.شهر شامل سه بخش اماکن مسکونی-چهار طاقی-و آتشکده  و قلعه دفاعی بوده که متاسفانه به شدت آسیب دیده است. سقف این اماکن را پوشش های گهواره ای شامل شده است.

آثار شهر دربند

در پادامنه ارتفاعات کبیر کوه در بخش بدره در منطقه ای به نام پشته دربند در بخش کوهستانی دره بقایای شهر کوچکی دیده می شود که از مصالح قلوه و سنگ و گچ در ساخت آن استفاده شده است. بر روی شیب تند اماکن مسکونی به صورت پلکانی احداث  گردیده تا بتوانند از حداقل فضا حداکثر استفاده را نمایند.این شهر تاریخی هم عصر شهر تاریخی دره شهر (قرون اولیه اسلامی) می باشد.

شهر تاریخی دره شهر 

این شهر در ضلع غربی شهر فعلی دره شهر قرار داشته  و حدود ۷۰ هکتار وسعت دارد و بزرگترین شهر شناخته شده در قلمرو استان می باشد که قسمتی از دیوارها و طاقهای آن هنوز سالم و یا در زیر آوار مانده اند. مصالح بکار رفته در معماری بناهای این شهر تاریخی عبارتند از: قلوه سنگ و گچ و ساروج. آثار قوسها و انحناهای طاق ها  سقفهای گنبدی با مصالح مذکور و همچنین نشانه هایی از وجود خیابان بندی و کوچه و … در بافت این ویرانه ها مشهود اند. قدمت این شهر به قرون اولیه اسلامی بر می گردد.

 تپه های کز آباد

این تپه ها در دهستان هلیلان در شمال شرقی شهرستان شیروان و چرداول واقع شده است. کز آباد از دو تپه بزرگ و کوچک تشکیل شده است. در قسمت شرقی تپه بزرگ، آثاری از کوزه شکسته های نقش دار که قدمت آن ها به بیش از سه هزار سال می رسد ، همچنین آثاری از سنگ های بزرگ تراشیده و نتراشیده بدست آمده اند.

در شمال تپه بزرگ ، گورستان بزرگی وجود دارد که در آن چندین نوع گور با آلات، ادوات و کوزه های گلی کشف شده اند. در این گورستان تعداد گورهای زنان زیاد است و در داخل آن ها زینت آلاتی چون دستبند ، کمربند و گردن بند از دانه های شیشه با حلقه های مسی بسیار ضخیم کشف شده اند . علاوه بر آن ، کوزه هایی شبیه به قوری، کوزه های بزرگ و کوچک متعدد رنگین و بی رنگ نیز یافت شده اند.

تپه علی کش

تپه علی آباد یا علی کش در نزدیکی شهر توریستی موسیان شهرستان دهلران واقع شده است. علی کش تپه ای کوچک و مسدود است که قطر پایه آن از حدود ۱۳۵ متر تجاوز نمی کند. ضخامت طبقات باستانی آن حدود ۷ متر است. این تپه باستانی قدمتی چند هزار ساله دارد و به دوران عیلامی ها مربوط می شود.

 تپه تیخان ( تیغن)

تپه باستانی تیخان و یا تیغین در شمال شرق دره شهر و به فاصله ۲ کیلومتری کرانه راست رودخانه سیمره ، در میان اراضی کشاورزی روستای جمشید آباد (جهاد آباد) واقع شده است . سفال های به دست آمده در طبقه اول از نوع نخودی و آجری ساده اند . در کنار سفال ها ، نمونه هایی از تیغه های سنگ چخماق نیز یافت شده است . همچنین در میان این آثار مکشوف ، قطعات سنگ سه گوش به رنگ سبز نیز دیده می شود .

تپه کوزه گران

تپه یا تل کوزه گران در حدود ۵/۵ کیلومتری تپه تیخان ( تیغن ) واقع شده و قدیمی تر و بزرگتر از تپه تیخان است. قدمت این تپه به اواخر هزاره سوم پیش از میلادمی رسد ، ولی طبقه اول این تپه به دوره ساسانی مربوط است . سفالهای رنگین و منقوشی از طبقه زیرین تپه بدست آمده است . نقش سفال ها ، بیشتر از نوع پرندگان و بز کوهی است . قسمتی از طبقات پایین این تپه به گورستانی اختصاص داشته است که چند نوع گور در آن باقی مانده است . در بعضی از گورها استخوانهای مردگان را در کوزه ها ریخته و در مکانهای سفید کاری شده دفن کرده اند . در گورهای دیگر اسکلت هایی در یک قبر مشاهده شده که در کنار آنها ، تنورهای بسیار و خاکستر زیاد نیز وجود دارد . قبرهای سر تپه طبق آثار مکشوفه (کوزه های شکسته و گورهای موجود ) به دوره زرتشت تعلق دارند . گفته می شود احتمال دارد این محل یک کارگاه کوزه گری بوده و به همین دلیل به کوزه گران معروف شده است.

 

مشاهیر استان ایلام

1- غلامرضاخان ارکوازی

2-میرنوروز

3-    پهلوان موسی خمیس گرزدین ‌وند

4-    غلامرضا خان فیلی

5-    حسینقلی خان ابوقداره

6-      خان منصور

7-    شاکه

8-    ولی محمد امیدی

9-    عبدالجبار کاکایی

10-  داریوش رضایی‌نژاد

11- آیت الله عبدالرحمن حیدری ایلامی

12- علی اصغر عباسی آرام

13-   دکتر عادل آذر

14-   دکتر محمد عبداللهی


شما از نسخه قدیمی مرورگر خود استفاده می کنید و قادر به مشاهده صحیح این سایت نخواهید بود.
لطفاً مرورگر خود را به روز نمایید
دانلود آخرین نسخه مرورگرها