به مناسبت بزرگداشت ستاره درخشان سپهر فرهنگ و ادب بشري، سعدي شيرين سخن؛ دنياي علم مديون دانش ايرانيان است - ياداشت تحليلي دکتر «همايون مرادنژادي» رئيس دانشگاه ايلام

بسم‌ الله الرحمن الرحيم

بگفت اي خداوند ايران و تور                     که چشم بد از روزگار تو دور

  ايران، سرزميني کهن با تاريخي چندين هزار ساله، مهد يکي از نخستين تمدن‌هاي بشري بوده است؛ از پيدايش تمدن عيلام در هزاره سوم پيش از ميلاد در جنوب غربي فلات ايران تا شکل‌گيري تمدن ماد در هزاره اول پيش از ميلاد، که نخستين امپراتوري بزرگ ايران را بنيان نهاد. اين سرزمين به واسطه موقعيت مکاني راهبردي خود، همواره کانون تبادل علمي، فرهنگي، تجاري و فکري بشر بوده و تمدن‌هايي چون هخامنشي، اشکاني و ساساني را در خود پرورانده که هر يک ميراثي ماندگار از حکمراني، هنر، معماري و انديشه سياسي بر جاي گذاشته‌اند.

در سده‌هاي نخستين اسلامي، شهرهايي چون نيشابور، ري، اصفهان و بغداد که در آن زمان بخشي از ايران بزرگ محسوب مي‌شد، به کانون‌هاي برجسته علمي تبديل شدند و دانشمندان ايراني مسلمان بنيان علوم جديدي را نهادند.

به خود مي‌باليم، که  فرهنگ  و هنر ايران و شاعران حکيمي چون سعدي، حافظ، مولوي، خيام، فردوسي، رودکي،نظامي و ديگر بزرگان، نه ميراث يک ملّت، بلکه سرمايه مشترک همه ملّت‌ها هستند. اين نام‌ها مرز نمي‌شناسند: زبانِ خردورزي‌اند، پل‌هاي صلح‌اند. دانش و دانشمندان ايراني، نه فقط ميراثي از گذشته، بلکه شالوده‌اي براي فهم دنياي امروز و امکان‌هاي فرداي علم‌ هستند. از خوارزمي، که هندسه و رياضيات را به سامانه‌اي منسجم بدل کرد، تا خيام، که در رياضي و معادلات و در نجوم و تقويم درخشيد و اين پيام ماندگار را آشکار کرد که علم با پرسش در مورد حقيقت و نظمِ انديشه رشد مي‌کند.

ابن‌سينا نيز با پيوند حکمت، منطق و پزشکي، الگوي روشني از ژرف‌نگري به جهان ارائه داد و «قانون» را به عنوان ميراثي پايدار در پزشکي به يادگار گذاشت. رازي با تأکيد بر مشاهده و آزمايش، نشان داد، که راه شناخت از سنجش و دقت مي‌گذرد. فارابي نيز با درهم‌تنيدن فلسفه، منطق و حتي موسيقي، يادآور شد، که حقيقت مي‌تواند در قالب‌هاي گوناگون نمايان شود. بيروني در رصدخانه‌هاي غزنه به مطالعه ستاره‌شناسي پرداخت و سهره وردي در فلسفه و منطق آثار ماندگاري آفريد؛ بنابراين مي‌توان گفت که دنياي علم مديون ايرانيان است.

دانشگاه‌هاي ايران، که در جنگ‌هاي اخير به عنوان نماد پيشرفت علمي مورد تهاجم قرار گرفتند، همچون گذشته افتخار دارند، که کانون‌هاي اصلي رشد فناوري و قدرت‌آفريني ملي هستند؛ اين مراکز علمي نه تنها با تربيت نخبگان در حوزه‌هاي دفاعي و صنعتي، بلکه با توليد دانش روز در زمينه‌هاي پهپادي، سايبري و هوش مصنوعي، نقشي بي‌بديل در تغيير معادلات نبرد دارند.

جنگ‌هاي دوازده روزه و  رمضان، که  ميان ايران و ائتلاف آمريکا و رژيم اسرائيل درگرفت، نمادي زنده از روحيه مقاومت و ايستادگي مردم سرافراز ايران بود. در اين نبردها، نيروهاي مسلح و مردم با ايماني راسخ و عزمي استوار، در برابر ابرقدرت‌هاي نظامي ايستادگي کردند و با وجود فشارهاي بي‌سابقه، از تماميت ارضي و عزت ملي دفاعي قاطعانه نمودند.

جنگ‌هاي اخير به روشني نشان داد، که از يک سو، قدرت همبستگي ملي و از سوي ديگر، قدرت فناوري و نوآوري‌هاي پيشرفته نظامي، در کنار يکديگر، معادلات قدرت را دگرگون ساخته‌اند و روشن کرده‌اند، که ملت‌هايي، که بتوانند همبستگي دروني خود را با پيشرفت‌هاي تکنولوژيکي در حوزه‌هاي دفاعي و اطلاعاتي پيوند زنند، قادر خواهند بود نه تنها از تماميت خود دفاع کنند، بلکه در نظم نوين جهاني نيز جايگاهي مؤثر و تأثيرگذار بيابند. از اينرو دانشگاه ايلام همه گروه هاي جامعه ايران  عزيز را به همبستگي فرا مي‌خواند. بي‌ترديد هنگامي، که اراده ملت با ايمان و فرهنگ کهن اين سرزمين پيوند مي‌خورد، هيچ قدرتي نمي‌تواند در برابر آن ايستادگي کند.

اميد است اين همدلي، آينده‌اي روشن‌تر و درخشان‌تر از گذشته را براي ايران عزيز رقم زند و بار ديگر شاهد قدرت تمدن ايران عزيز باشيم.